SÁN DÂY LỢN , SÁN DÂY BÒ CÁCH PHÂN BIỆT

Theo ước tính trên thế giới có khoảng hơn 40 triệu người bị nhiễm bệnh sán dây bò và tại nước ta bệnh cũng có mặt ở hầu hết tất cả các tỉnh, thành phố. Theo các nhà khoa học, bệnh sán dây bò Taenia saginata ở nước ta chiếm tỷ lệ khoảng 78%, trong khi đó bệnh sán dây lợn Taenia solium chỉ chiếm tỷ lệ khoảng 22%, nên chúng được xem là khá phổ biến hơn sán dây lợn.

1. Đặc điểm của sán dây bò

Sán dây bò Taenia saginata trưởng thành dài từ 4 -12 mét hoặc có thể dài hơn nữa.Thân có khoảng 1.200 đến 2.000 đốt sán. Đầu sán hơi dẹt, đường kính khoảng 1 - 2 mm, có 4 giác bám, không có vòng móc. Cổ dài khoảng 5mm và hẹp. Các đốt sán gần đầu có chiều ngang lớn hơn chiều dọc và càng xa đầu sán chiều dài đốt sán càng lớn hơn chiều ngang, kích thước trung bình mỗi đốt sán có chiều dài khoảng 6 - 20mm và chiều ngang khoảng 10 - 12mm; tử cung ở đốt sán chứa đầy trứng sán với khoảng 100.000 trứng.

Trứng sán dây bò màu nâu sẫm, rất giống trứng của sán dây lợn nên khó phân biệt. Nang ấu trùng sán dây bò là một bọc chứa đầy chất lỏng trong có đầu ấu trùng, không có móc, có 4 giác bám và thường được gọi là “gạo bò” hay “bò gạo” (cysticercus bovis) nằm trong thịt bò với kích thước dài khoảng 7,5 đến 10mm và rộng khoảng 4 đến 6mm.

Sán dây bò ký sinh ở ruột non của người, những đốt sán già tự động ngắt ra khỏi thân sán và chủ động bò ra hậu môn rồi bò ra quần áo, giường chiếu. Do đó bệnh nhân thường không biết mình bị mắc bệnh do nhiễm sán dây bò.

Hàng ngày thân sán có thể mọc dài ra khoảng 3 đến 28 đốt. Các đốt sán già khi rơi ra ngoại cảnh bên ngoài sẽ vỡ ra và giải phóng hàng trăm ngàn trứng sán, trâu bò ăn phải đốt sán và khi vào tới ruột trứng sán sẽ nở ra ấu trùng sán, từ đây ấu trùng sán xâm nhập vào hệ tuần hoàn về tim rồi theo hệ tuần hoàn đi đến các cơ vân và hình thành nang ấu trùng sán ở cơ của trâu bò gọi là “gạo bò” hay “bò gạo” (cysticercus bovis).

Nang ấu trùng sán dây bò thường thấy nhiều ở cơ lưỡi, cơ hoành, cơ tim, cơ mông... của trâu bò. Nếu người ăn thịt trâu bò có nang ấu trùng sán còn tái, sống, chưa được nấu chín kỹ, nang ấu trùng sán xâm nhập vào ruột người, ấu trùng sán thoát ra khỏi nang, đầu sán lộn ra ngoài và bám vào màng ruột, phát triển thành sán trưởng thành trong khoảng thời gian khoảng 8 đến 10 tuần.

Người là vật chủ chính và trâu bò là vật chủ phụ, sán dây bò có thể sống trong cơ thể người từ 20 đến 30 năm.

2. Chẩn đoán xác định và điều trị bệnh sán dây bò

Do kích thước của sán dây bò trưởng thành ký sinh trong ruột của cơ thể người khá lớn nên thường gây nên những rối loạn tiêu hóa với các triệu chứng rõ ràng như: đau tức vùng thường vị, đau bụng nhiều khi đói, đi tiêu chảy, sút cân, đôi khi buồn nôn...

Người mắc bệnh sán dây bò cũng còn có thể bị những tác động tâm lý khá nặng nề, thấy khó chịu và ghê sợ khi nhìn thấy các đốt sán tự rụng ra, bò khắp nơi ở giường chiếu và quần áo... Bệnh ấu trùng sán dây bò trên thực tế hiếm gặp hơn bệnh ấu trùng sán dây lợn.

Trong chẩn đoán xác định bệnh, cần phân biệt nhiễm sán dây bò và sán dây lợn với những đặc điểm khác nhau như:

Đầu sán dây bò không có móc, đầu sán dây lợn có 2 vòng móc. Chiều dài của sán dây bò khoảng 4 đến 12 mét, chiều dài của sán dây lợn khoảng 2 đến 3 mét.

Số đốt sán dây bò khoảng 1.200 đến 2.000 đốt, số đốt sán dây lợn chỉ khoảng 800 đến 1.000 đốt.

Sán dây bò thường rụng từng đốt sán, trong khi đó sán dây lợn thường rụng từng khúc vài đốt sán.

- Đốt sán già của sán dây bò tự động bò ra ngoài hậu môn không cần theo phân, còn đốt sán già của sán dây lợn thường ngắn và có 5 đến 6 đốt dính liền nhau thường theo phân ra ngoài.

- Trứng sán dây bò hình bầu dục, dài khoảng 30 đến 40µm, rộng khoảng 20 đến 30µm; trứng sán dây lợn hình cầu, đường kính khoảng 35 đến 36µm.

- Nang ấu trùng sán dây bò (cysticercus bovis) gọi là “bò gạo” hay “gạo bò” khó nhận biết, nang ấu trùng sán dây lợn (cysticercus cellulosae) gọi là “lợn gạo” hay “gạo lợn” dễ nhận biết hơn. Vật chủ trung gian của sán dây bò phải là trâu bò là điều bắt buộc, người có thể là vật chủ trung gian nhưng hiếm; vật chủ trung gian của sán dây lợn phải là lợn nhà là điều bắt buộc và người, lợn rừng, chó, mèo... cũng có thể là vật chủ trung gian.

Người bị nhiễm sán dây bò thường do ăn thịt trâu bò có nang ấu trùng sán còn tái, sống, chưa được nấu chín kỹ; người bị nhiễm sán dây lợn do ăn thịt lợn có nang ấu trùng còn tái, sống, chưa được nấu chín kỹ hoặc ăn phải trứng sán hay đã bị nhiễm sán trưởng thành rồi mà bị nôn làm đốt sán già từ ruột lên dạ dày để trứng và ấu trùng sán tiếp tục phát triển.

Theo skđs