Nhiễm sán chó trong mắt em bé phải xử lý thế nào

Sán chó trong mắt một em bé

Nhiễm sán chó (Bệnh giun đũa chó mèo) gây ra do nhiễm kí sinh trùng có tên là Toxocara canis hoặc Toxocara cati. Khi nhiễm sán chó Toxocara bệnh nhân có thể không có triệu chứng. Có hai thể lâm sàng kinh điển là hội chứng ấu trùng di chuyển nội tạng và hội chứng ấu trùng di chuyển đến mắt. Hội chứng ấu trùng di chuyển đến mắt khá hiếm xảy ra. Chúng tôi xin giới thiệu một trường hợp lâm sàng của một bé 6 tuổi bị hội chứng ấu trùng di chuyển đến mắt do giun đũa mèo Toxocara cati. Tổn thương ở phần rìa võng mạc mắt bên phải. U hạt ở vùng ngoại vi võng mạc. ELISA dương tính với giun đũa chó mèo. Dựa vào các dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng, chẩn đoán được xác định là hội chứng ấu trùng giun đũa chó mèo di chuyển đến mắt. Bệnh nhân được điều trị bằng Albendazole và Corticosteroids. Các kết quả gần đây cho thấy xét nghiệm kháng nguyên ngoại tiết chiết xuất từ ấu trùng Toxocara cati để chẩn đoán ấu trùng di chuyển đến mắt hiện là xét nghiệm hữu ích cho lâm sàng.

Giới thiệu chung về người bệnh khi nhiễm sán chó

Toxocara là một loại giun tròn, thường kí sinh ở chó Toxocara canis hoặc mèo Toxocara cati. Người bị nhiễm sán chó do nuốt phải trứng giun có trong môi trường hoặc có trong thịt chưa nấu chín kĩ bị nhiễm kí sinh trùng sán chó như thịt gà, thịt cừu, hoặc một số loại gia súc khác. Trứng giun sau khi vào cơ thể sẽ nở ra ấu trùng, ấu trùng xuyên qua thành ruột xâm nhập vào hệ thống tuần hoàn rồi đi đến gan, phổi và mắt. Toxocara có ái lực với võng mạc, gây nên hội chứng ấu trùng di chuyển đến mắt. Trong quá trình di chuyển của ấu trùng tới võng mạc, chúng sẽ để lại tổn thương trên đường đi, gây xuất huyết, hoại tử, viêm và tổn thương mắt, làm mất thị lực của mắt bị tổn thương.

Chẩn đoán căn cứ vào triệu chứng lâm sàng phối hợp với xét nghiệm. Phương pháp hiện nay là phương pháp ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) dùng kháng nguyên ngoại tiết của Toxocara. Nhiều tác giả trước đây đã trình bày ấu trùng di chuyển đến mắt do giun đũa chó (Toxocara canis). Ở đây, chúng tôi xin phép trình bày một ca lâm sàng nhiễm sán chó ấu, trùng giun đũa mèo (Toxocara cati) di chuyển đến mắt, bệnh nhân là một em bé 6 tuổi, có huyết thanh chẩn đoán dương tính với kháng nguyên T. cati ES.

Báo cáo trường hợp lâm sàng nhiễm sán chó

Bệnh nhân 6 tuổi nhập viện tại khoa mắt bệnh viện Khalili, là bệnh viện trực thuộc trường đại học y Shiraz do sốt không rõ nguyên nhân trong 3 tháng. Bé than nhìn mờ mắt bên phải. Khi soi đáy mắt phát hiện thấy tổn thương vùng ngoại vi võng mạc mắt bên phải. U hạt ở vùng ngoại vi phía trên võng mạc mắt bên phải, có tế bào trong dịch thủy tinh. Có dấu vết đường di chuyển của ấu trùng để lại ở đáy mắt.

Xét nghiệm máu thấy số lượng bạch cầu là of 8 500/µL, trong đó bạch cầu ái toan Eosinophil chiếm 17%, số lượng tiểu cầu là 23.4×10⁴ µL. Sinh hóa máu kết quả là AST: 65 IU/L, ALT: 115 IU/L và bilirubin toàn phần là 0.77 mg/dL. Kết quả soi phân tìm trứng và ấu trùng âm tính. Xét nghiệm ELISA tìm kháng thể đặc hiệu cho Toxocara được tìm thấy trong huyết tương và dịch thủy tinh của bệnh nhân. Hiệu giá kháng thể kháng Toxocara cati dương tính mạnh trong huyết tương và dịch thủy tinh. Kháng thể kháng Toxocara canis trong huyết thanh của cháu bé có hiệu giá yếu. Hiệu giá kháng thể kháng giun đũa, trichostrongylus (một loài giun tròn), sán chó (một loại sán dây), giun đũa chó mèo, Leishmania (một đơn bào thuộc lớp trùng roi) trong huyết thanh đều âm tính. Bệnh nhân được uống albendazole 400mg hai lần một ngày và prednisolone đường uống trong 3 tuần. Khoảng 2 tháng sau bệnh nhân cải thiện nhiều.

Bàn luận ca bệnh nhiễm sán chó

Bệnh kí sinh trùng chó mèo là một bệnh kí sinh trùng xảy ra trên toàn thế giới, và cũng là bệnh kí sinh trùng đặc hữu ở Iran. Nghiên cứu dịch tễ học tìm kháng thể kháng Toxocara trong huyết thanh ở trẻ em ở Iran cho thấy tỉ lệ lưu hành bệnh là 25,6%, và ở những đối tượng nguy cơ là 5,2%. Trong một nghiên cứu trên các con mèo hoang cho thấy có 42,6% mèo dương tính với Toxocara cati.

Bất thường về mắt là một biến chứng thường gặp của nhiễm sán chó giun đũa chó mèo. Biến chứng này thường xảy ra ở một bên mắt, và thường gặp ở trẻ em. Bệnh nhân thường đến khám với bệnh trạng viêm màng bồ đào mãn ở một bên mắt, và tăng độ mờ đục của dịch thùy tinh được gây ra bởi viêm mô hạt tăng bạch cầu ái toan nguyên phát. Bệnh nhân có thể bị bóc tách võng mạc do dịch tiết, dính mống mắt phía sau, và hình thành màng che thấu kính. U hạt do nhiễm sán chó Toxocara có màu trắng, hình vòm, thường chỉ nằm ở võng mạc. Huyết thanh chẩn đoán kháng nguyên ngoại tiết của ấu trùng Toxocara bằng phương pháp ELISA là tiêu chuẩn vàng để chấn đoán ấu trùng di chuyển đến mắt.

Trong trường hợp bệnh nhân của chúng tôi, tăng bạch cầu ái toan là một dấu hiệu sớm chỉ báo nhiễm kí sinh trùng, cụ thể hơn có thể nhiễm sán chó. Khi soi đáy mắt thấy tổn thương quanh gai thị do võng mạc dày lên lồi vào dịch thủy tinh. Bệnh nhân của chúng tôi có hiệu giá kháng thể của xét nghiệm ELISA đối với T. canis thấp còn đối với T. cati cao nên chúng tôi kết luận rằng bệnh ấu trùng di chuyển đến mắt là do kí sinh trùng T.cati gây ra. Trong báo cáo của Sakai và cộng sự về hội chứng ấu trùng di chuyển đến mắt khi nhiễm sán chó của loài Toxocara cũng xác nhận rằng T.cati có thể di chuyển đến mắt ở người.

Chúng tôi đã quyết định kết hợp thuốc kháng giun sán và steroids trong 4 tuần để điều trị, kết quả cho thấy cải thiện về lâm sàng và về triệu chứng ở mắt, phù hợp với chẩn đoán ấu trùng di chuyển đến mắt. Thật ta việc sử dụng steroids vẫn còn đang tranh cãi khi bệnh có liên quan đến mắt. Theo chứng cứ cải thiện lâm sàng trên bệnh nhân của chúng tôi, chúng tôi đề nghị sử dụng kết hợp thuốc ức chế miễn dịch và Albendazole trong nhiễm trùng mắt do ấu trùng T.cati.

Chúng tôi kết luận rằng mặc dù ấu trùng di chuyển đến mắt khi nhiễm sán chó thường được gây ra bởi T.canis, nhưng cũng có thể có nguyên nhân do T.cati, mặc dù hiếm gặp hơn. Bác sĩ chuyên khoa mắt nên chú ý đến khả năng ấu trùng di chuyển đến mắt, đặc biệt trong trường hợp xảy ra ở trẻ em nhiễm sán chó kết hợp với tăng bạch cầu ái toan. Ngoài ra, ấu trùng di chuyển đến mắt có thể được gây ra bởi T.cati, nên xét nghiệm sử dụng kháng nguyên đặc hiệu cho T.cati nên được tiến hành khi chẩn đoán.

Dịch: Bs Nguyễn Phạm Diễm Kiều

Tác giả: Mohammad Zibaei, Seyed Mahmoud Sadjjadi, và Seyed Hamidreza Jahadi-Hosseini